मरूळसिद्ध मठ ते वीरध मठ ग्रामप्रदक्षिणा; वीरशैव लिंगायत समाजाच्या श्रद्धेचे ऐतिहासिक केंद्र
लांजा (अरबाज नेवरेकर) : लांजा शहराच्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरेमध्ये श्री मरूळसिद्ध स्वामी मठाला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. वीरशैव लिंगायत संप्रदायाचे श्रद्धास्थान असलेल्या या मठाच्या माध्यमातून अनेक वर्षांपासून धार्मिक परंपरा आणि सांस्कृतिक वारसा जतन केला जात आहे. विशेषतः दिवाळीच्या निमित्ताने पार पडणारा पालखी सोहळा हे या मठाचे प्रमुख आकर्षण ठरते.
वीरशैव लिंगायत संप्रदायाच्या धार्मिक परंपरेचा संदर्भ घेतला असता पंचाचार्य पीठांचे महत्त्व अधोरेखित होते. कर्नाटकातील उज्जैनी येथील श्री मरूळसिद्धेश्वर पीठाशी संबंधित आध्यात्मिक परंपरेचा संदर्भ लांज्यातील मरूळसिद्ध स्वामी मठाशी जोडला जातो. संतपरंपरा, आध्यात्मिक विचार आणि समाजप्रबोधनाच्या मूल्यांचा वारसा या परंपरेतून पुढे नेला जात आहे.
कोकणात वीरशैव लिंगायत संप्रदायाचा प्रसार झाल्यानंतर विविध भागांत धार्मिक केंद्रे निर्माण झाली. त्याच परंपरेचा एक भाग म्हणून लांजा येथील मरूळसिद्ध स्वामी मठाला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले. या मठाने धार्मिक श्रद्धेबरोबरच समाजाच्या सांस्कृतिक जडणघडणीतही आपले स्थान निर्माण केले आहे.
दिवाळीच्या दिवशी मठाच्या वतीने पारंपरिक पालखी सोहळ्याचे आयोजन केले जाते. श्री मरूळसिद्ध स्वामी मठातून पालखीचे प्रस्थान झाल्यानंतर ती वीरध मठ येथे नेण्यात येते. त्यानंतर ग्रामप्रदक्षिणा करून हा सोहळा पारंपरिक पद्धतीने संपन्न होतो. या सोहळ्याच्या माध्यमातून जुन्या धार्मिक रूढी, परंपरा आणि समाजातील ऐक्याची भावना जपली जाते.
बदलत्या काळातही लांज्यातील या मठाने आपली धार्मिक ओळख आणि परंपरेचे महत्त्व टिकवून ठेवले आहे. श्रद्धा, संस्कृती आणि ऐतिहासिक वारसा यांचा संगम असलेला मरूळसिद्ध स्वामी मठ हा लांज्याच्या सांस्कृतिक वैभवाचा महत्त्वपूर्ण भाग ठरत आहे.
