घरातील कुंड्यांमधील झाडांना नियमित पाणी देऊनही त्यांची वाढ खुंटत असेल किंवा पाने सुकू लागली असतील, तर केवळ पाणी देण्यावर अवलंबून न राहता मातीतील पोषणतत्त्वांकडेही लक्ष देणे गरजेचे आहे. यासाठी स्वयंपाकघरात सहज उपलब्ध होणाऱ्या कांद्याच्या सालींचा उपयोग करता येऊ शकतो. भाजी, आमटी किंवा सलाडसाठी कांदा वापरल्यानंतर त्याच्या साली बहुतांश वेळा कचऱ्यात टाकल्या जातात. मात्र, याच सालींचा योग्य वापर केल्यास घरातील बागेतील झाडांसाठी नैसर्गिक खत तयार करता येते.
कांद्याच्या सालींमध्ये पोटॅशियम, कॅल्शियम, झिंक यांसारखी खनिजे आणि इतर काही पोषक घटक असतात. त्यामुळे त्यांचा वापर सेंद्रिय खतनिर्मितीसाठी करता येतो. विशेष म्हणजे यासाठी कोणताही अतिरिक्त खर्च करण्याची गरज नसते. घरातील ओल्या कचऱ्याचा योग्य वापर करून झाडांच्या मातीची गुणवत्ता सुधारण्यास मदत होऊ शकते.
कांद्याच्या सालींचा वापर करण्याची एक सोपी पद्धत म्हणजे त्या थेट कुंडीतील मातीवर पसरवणे. सुकलेल्या कांद्याच्या साली मातीच्या वरच्या थरावर टाकल्यास त्या आच्छादनाप्रमाणे काम करतात. त्यामुळे मातीतील ओलावा टिकून राहण्यास मदत होते. कालांतराने या सालींचे विघटन होऊन त्या मातीत मिसळतात. मात्र, सालींचा थर जास्त जाड ठेवू नये, अन्यथा बुरशी किंवा कीटकांचा प्रादुर्भाव होऊ शकतो.
कांद्याच्या सालींपासून द्रवरूप खतही तयार करता येते. यासाठी एक लिटर पाण्यात दोन मूठ कांद्याच्या साली टाकून हे मिश्रण २४ तास झाकून ठेवावे. त्यानंतर पाणी गाळून घ्यावे. तयार झालेले द्रावण झाडांच्या मुळांजवळ मर्यादित प्रमाणात वापरता येते. साधारणपणे पंधरा दिवसांतून एकदा याचा वापर करण्याची पद्धत सांगितली जाते. मात्र, प्रत्येक झाडाची गरज आणि मातीची स्थिती लक्षात घेऊनच त्याचा वापर करावा.
कांद्याच्या सालींपासून पावडर स्वरूपातील सेंद्रिय खतदेखील बनवता येते. यासाठी कांद्याच्या साली, वापरलेली चहाची पत्ती आणि केळीची सालं पूर्णपणे वाळवून त्यांची बारीक पावडर तयार करावी. ही पावडर कुंडीतील मातीत मर्यादित प्रमाणात मिसळता येते. यामुळे घरातील टाकाऊ पदार्थांचा पुनर्वापर होण्याबरोबरच सेंद्रिय खतनिर्मितीलाही हातभार लागतो.
घरच्या घरी कंपोस्ट खत तयार करणाऱ्यांसाठी कांद्याच्या साली हा आणखी एक उपयुक्त पर्याय ठरू शकतो. स्वयंपाकघरातून निघणाऱ्या इतर जैविक कचऱ्यासोबत या साली कंपोस्टमध्ये टाकल्यास कालांतराने त्यांचे विघटन होते आणि त्या तयार होणाऱ्या खताचा भाग बनतात.
एकूणच, दररोज स्वयंपाकघरात निर्माण होणाऱ्या कांद्याच्या साली कचऱ्यात फेकण्याऐवजी त्यांचा योग्य पद्धतीने वापर केल्यास घरातील बागेसाठी सेंद्रिय खत तयार करण्याचा एक स्वस्त आणि पर्यावरणपूरक पर्याय उपलब्ध होतो. मात्र, झाडांची वाढ केवळ या सालींवर अवलंबून नसून योग्य पाणी, सूर्यप्रकाश, मातीचा निचरा आणि आवश्यक पोषणतत्त्वे यांचीही तितकीच गरज असते.
