मुंबई: ‘एल-निनो’च्या विपरीत प्रभावामुळे यंदा पावसाची मोठी तूट निर्माण झाल्याने राज्यातील खरीप हंगाम पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाला असून तीव्र कोरड्या दुष्काळाचे संकट उभे ठाकले आहे. या पार्श्वभूमीवर राज्याच्या ३३ जिल्ह्यांमधील ३०४ तालुक्यांत दुष्काळ जाहीर करण्यात आला असून, ट्रिगर-१ आणि ट्रिगर-२ लागू असलेल्या ३७ हजार ४९६ गावांमधील सुमारे ९७ टक्के बाधित कृषी क्षेत्राचे पंचनामे १ नोव्हेंबरपर्यंत पूर्ण झाल्याची माहिती कृषी विभागाकडून देण्यात आली आहे. पिकांच्या नुकसानीची प्रत्यक्ष परिस्थिती तपासण्यासाठी राबवलेल्या या मोहिमेत एकूण १ कोटी ६७ लाख ५६ हजार २७६ खातेदार शेतकऱ्यांपैकी तब्बल १ कोटी ६१ लाख ९२ हजार ५९५ शेतकऱ्यांचे पंचनामे मार्गी लागले आहेत. ट्रिगर-१ अंतर्गत पेरणी झालेल्या सुमारे १ कोटी ६६ लाख ७५ हजार हेक्टर क्षेत्रापैकी १ कोटी ६१ लाख ३१ हजार ३६२ हेक्टर क्षेत्राची पाहणी पूर्ण झाली असून, ३७ हजार ५२८ गावांमध्ये प्रत्यक्ष नोंदी घेण्यात आल्या आहेत.
या पंचनाम्यांच्या आधारे ३३ टक्क्यांपेक्षा जास्त नुकसान झालेले राज्यातील एकूण क्षेत्र तब्बल १४१.५३ लाख हेक्टर इतके निष्पन्न झाले आहे. या प्रचंड हानीच्या भरपाईसाठी राज्य शासनाने केंद्र सरकारकडे एकूण १५ हजार ३८६.१९ कोटी रुपयांच्या आर्थिक मदतीचा सविस्तर प्रस्ताव सादर केला आहे. यामध्ये जिरायती पिकांचे सर्वाधिक १०६.५४ लाख हेक्टर क्षेत्र बाधित झाले असून, सध्याच्या दरानुसार प्रति हेक्टर ८ हजार ५०० रुपयांच्या मदतीपोटी ९ हजार ०५६.३७ कोटी रुपयांची आवश्यकता भासणार आहे. याशिवाय, बागायती पिकांच्या २८.०५ लाख हेक्टर बाधित क्षेत्रासाठी प्रति हेक्टर १७ हजार रुपयांप्रमाणे ४ हजार ७६८.६२ कोटी, तर बहुवार्षिक फळपिकांच्या ६.९४ लाख हेक्टर बाधित क्षेत्रासाठी प्रति हेक्टर २२ हजार रुपयांप्रमाणे १ हजार ५६१.२० कोटी रुपयांच्या निधीची मागणी केंद्राकडे करण्यात आली आहे.
दरम्यान, विभागांनुसार पाहणी केली असता कोकण, नाशिक, कोल्हापूर आणि छत्रपती संभाजीनगर या विभागांमध्ये पंचनाम्यांचे काम १०० टक्के पूर्ण झाले आहे. अमरावती विभागात ९९ टक्के, लातूरमध्ये ९७ टक्के आणि पुणे विभागात ९४ टक्के काम पूर्ण झाले असून, सर्वात संथ गती नागपूर विभागात नोंदवली गेली असून तिथे अवघे ८६ टक्के पंचनामे झाले आहेत. राज्य शासन ही गंभीर दुष्काळी परिस्थिती अत्यंत संवेदनशीलतेने हाताळत असून बाधित बळीराजाला तातडीने मदत मिळवून देण्यासाठी कटिबद्ध असल्याचे राज्याचे कृषिमंत्री दत्तात्रय भरणे यांनी स्पष्ट केले आहे. तसेच उर्वरित पंचनाम्यांचे काम युद्धपातळीवर पूर्ण करण्यासाठी जिल्हा प्रशासन आणि कृषी यंत्रणेला स्पष्ट निर्देश देण्यात आल्याचेही त्यांनी यावेळी सांगितले.
