मुंबई : महाराष्ट्राच्या समृद्ध लोककलेचा मानबिंदू आणि बैठकीच्या लावणीला अभिजात ओळख मिळवून देणाऱ्या ज्येष्ठ लावणीसम्राज्ञी शकुंतलाताई नगरकर यांचे २२ सप्टेंबर रोजी वयाच्या ६६ व्या वर्षी दुःखद निधन झाले. त्या गेल्या काही काळापासून कर्करोगासारख्या गंभीर आजाराशी लढा देत होत्या, अखेर ही प्रदीर्घ झुंज अपयशी ठरून त्यांची प्राणज्योत मालवली. त्यांच्या जाण्याने महाराष्ट्राच्या संपूर्ण सांस्कृतिक व कला विश्वात कधीही भरून न निघणारी मोठी पोकळी निर्माण झाली असून, सर्व स्तरांतून तीव्र शोक व्यक्त केला जात आहे.
शकुंतलाताईंचा जन्म १९६० मध्ये अहमदनगर जिल्ह्यातील एका सामान्य शेतकरी कुटुंबात झाला होता. त्यांच्या आई छबूबाई नगरकर याही त्या काळातील नामांकित लावणी कलावंत असल्याने शकुंतलाताईंना घरातूनच कलेचा समृद्ध वारसा लाभला होता. अवघ्या १२ व्या वर्षी कलाक्षेत्रात पाऊल ठेवणाऱ्या शकुंतलाताईंच्या कलाप्रवासाला १९७४ मध्ये मुंबईतील गिरणगावच्या प्रसिद्ध लालबाग येथील ऐतिहासिक ‘हनुमान थिएटर’मधून खरी भरारी मिळाली. कथक गुरू वसंतराव घाटगे यांच्याकडून नृत्याचे शास्त्रोक्त शिक्षण घेतल्यामुळे त्यांच्या बैठकीच्या लावणीला एक आगळीच नजाकत आणि नवी उंची प्राप्त झाली. अनेक दशके त्यांनी आपल्या भारदस्त आवाजाने आणि भावपूर्ण नृत्याविष्काराने तमाम रसिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवले. पारंपरिक मंचासोबतच ‘लावणी के रंग’ आणि ‘लव्ह अँड लावणी’ यांसारख्या आधुनिक प्रयोगांच्या माध्यमातून त्यांनी ही लोककला नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवण्याचे मोलाचे कार्य केले.
शकुंतलाताईंच्या या अतुलनीय योगदानाची दखल घेत त्यांना शासनाच्या वतीने दिल्या जाणाऱ्या अत्यंत प्रतिष्ठित ‘शाहीर पठ्ठे बापूराव पुरस्कारा’ने गौरविण्यात आले होते. याशिवाय २०१८ मध्ये ‘मुंबई महापौर पुरस्कार’ आणि २०२३ मध्ये मानाचा ‘नाट्य गौरव पुरस्कार’ देऊन त्यांच्या जीवनगौरवाचा सन्मान करण्यात आला होता. त्यांच्या निधनाने अस्सल पारंपरिक लावणीचा एक सुवर्णकाळ संपल्याची भावना लोककला क्षेत्रातून व्यक्त होत आहे.
