रत्नागिरी : पाणी हा ग्रामीण महिलांच्या जगण्यातील सर्वाधिक संवेदनशील आणि जिव्हाळ्याचा घटक असल्याचे ओळखून रत्नागिरी जिल्हा परिषदेने ‘जलजीवन मिशन’ अंतर्गत देशभरात आदर्श ठरेल असा क्रांतीकारी व अभिनव प्रयोग यशस्वी करून दाखवला आहे. ग्रामीण भागातील नळपाणी पुरवठा योजनांचे प्रत्यक्ष संचालन, नियमित देखभाल आणि दुरुस्तीची संपूर्ण धुरा आता महिला बचत गटांच्या सक्षम हातांमध्ये सोपवण्यात आली असून, या निर्णयाने महिला सक्षमीकरणासह ग्रामीण विकासाला एक नवी उभारी दिली असल्याची माहिती जिल्हा परिषदेच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी वैदेही रानडे यांनी दिली.
लांजा तालुक्यातील ‘निवोशी-इंदवटी’ या गावापासून प्रत्यक्ष सुरू झालेल्या या प्रयोगात महिलांनी पाण्याचे स्त्रोत स्वच्छ ठेवण्यापासून ते पाण्याचे रासायनिक व जैविक परीक्षण करणे, टीसीएल प्रक्रियेद्वारे शुद्ध पाणी पुरवणे आणि वाडी-वस्तीवर वेळेत व काटेकोर पाणी वाटप करण्याची जबाबदारी चोखपणे सांभाळली आहे. पाणीपुरवठ्यातील किरकोळ अडचणी आणि नळ दुरुस्तीच्या तक्रारी सोडवण्यातही या महिला अग्रेसर राहिल्या आहेत. सध्या दुरुस्तीच्या तांत्रिक कामांसाठी बाहेरील प्लंबरवर अवलंबून राहावे लागत असले, तरी कौशल्य विकास कार्यक्रमांतर्गत या बचत गटातील महिलांना लवकरच प्लंबिंगचे तंत्रशुद्ध प्रशिक्षण दिले जाणार आहे, ज्यामुळे भविष्यात योजनेची संपूर्ण तांत्रिक व व्यवस्थापकीय सूत्रे शंभर टक्के महिलांकडेच राहतील.
राज्यात अनेक ठिकाणी जलजीवन योजनेचा १० टक्के लोकसहभाग आणि पाणीपट्टी गोळा करणे अत्यंत जिकिरीचे ठरत असताना, निवोशीच्या कर्तबगार महिलांनी मात्र १०० टक्के पाणीपट्टी वसुली करत ऐतिहासिक आदर्श प्रस्थापित केला आहे. योजनेच्या दीर्घकालीन शाश्वततेसाठी महिलांनी स्वतःहून सुचवलेली मासिक २० रुपयांची पाणीपट्टी वाढ ग्रामपंचायतीने त्वरित मान्य केली असून, या उल्लेखनीय कामगिरीबद्दल ग्रामपंचायतीने महिलांना २ टक्के प्रोत्साहनपर मानधन देऊन त्यांच्या कार्याचा गौरव केला आहे.
निवोशीतील या प्रेरणादायी यशानंतर हा उपक्रम आता जिल्हाभर विस्तारला जात आहे. रत्नागिरी तालुक्यातील ‘वळके’ आणि गुहागर तालुक्यातील ‘खामशेत’ येथे हा उपक्रम यशस्वीरीत्या सुरू झाला असून, राजापूर तालुक्यातील ‘खरवते’ येथील चौथी योजना महिलांकडे सुपूर्द करण्याची प्रक्रिया अंतिम टप्प्यात पोहोचली आहे. राष्ट्रीय जलजीवन मिशनसमोरही या यशस्वी मॉडेलचे सादरीकरण करण्यात आले असून त्याला राष्ट्रीय स्तरावर मोठी दाद मिळाली आहे. पाणी हा महिलांच्या अस्तित्वाचा भाग असल्याने त्याचे अचूक नियोजन महिलांइतके प्रभावीपणे कोणीच करू शकत नाही, याच भूमिकेतून चालू वर्षात जिल्ह्यातील प्रत्येक तालुक्यात किमान एक योजना महिला बचत गटांमार्फत चालवण्याचा संकल्प असल्याचे स्पष्ट करत, हा प्रकल्प महिलांना स्वावलंबी बनवणारा दीपस्तंभ असल्याचे वैदेही रानडे यांनी नमूद केले.
