मुंबई: मुंबई येथील सिद्धार्थ कला, विज्ञान आणि वाणिज्य महाविद्यालयाच्या पाली विभागाच्या वतीने आयोजित करण्यात आलेली ऐतिहासिक कार्ले व भाजे लेणी एक दिवसीय अभ्यास सहल मोठ्या उत्साहात पार पडली. या अभ्यास सहलीचे प्रमुख आकर्षण ठरले ते पाली भाषेचा अभ्यास करणारे ६० वर्षांवरील ज्येष्ठ विद्यार्थी; ज्यांनी प्रचंड उत्साह दाखवत तब्बल ३०० ते ४०० पायऱ्या सहज पार करून लेण्यांमध्ये प्रवेश केला. या उपक्रमात सहलीचे प्रमुख प्रा. विनोद भेले, प्रा. विजय मोहिते, आशा उके मॅडम तसेच पाली भाषा विभाग प्रमुख व अभ्यासक प्रा. दिलीप वासनिक (भारतीय बौद्ध महासभा, रत्नागिरी) यांची प्रमुख उपस्थिती होती.
अभ्यास सहलीमध्ये मुंबईतून ५० विद्यार्थी सहभागी झाले होते, तर रत्नागिरीतून आयु. प्रकाश कांबळे, अरुणकुमार मोरे, सुहास कांबळे, तानाजी कांबळे, अशोक जाधव आणि आदेश कांबळे यांनी उत्स्फूर्त सहभाग नोंदवला. लेण्यांमध्ये प्रवेश केल्यानंतर सर्वप्रथम चैत्यगृह स्तूपाला वंदन करून रतन सुत्ताचे पठण करण्यात आले. यानंतर प्राध्यापक भेले यांनी विद्यार्थ्यांना कार्ले व भाजे लेण्यांचा सविस्तर इतिहास उलगडून दाखवला. कार्ले लेणीचे प्राचीन नाव ‘वारीला लेण’ असून ही लेणी साधारणपणे इसवी सन पूर्व दुसऱ्या शतकातील सातवाहन काळातील आहे. लोणावळ्यापासून अवघ्या चार किलोमीटरवर वसलेल्या या लेणीतील चैत्यस्तूपाची रचना, मेदी, वेदिका, अर्धगोलाकार अंड, हर्मिका, यष्टी, तोरण, स्तंभांवरील शिलालेख आणि छताला आधार देणाऱ्या लाकडी कमानींची ऐतिहासिक वैशिष्ट्ये त्यांनी विशद केली.
तसेच बाजूलाच असलेल्या अत्यंत प्राचीन भाजे लेणीविषयी माहिती देताना त्यांनी सांगितले की, इ.स. पूर्व दुसऱ्या ते पहिल्या शतकातील ही लेणी थेरवाद बौद्ध परंपरेतील असून येथे २२ लेण्यांचा समूह, चैत्यगृह आणि भिक्खूंसाठी विहार आहेत. या ठिकाणी १४ स्तूपांचा समूह आणि विहार क्रमांक १९ मधील सूर्य व इंद्राची शिल्पे हे बौद्ध स्थापत्यकलेचे अद्वितीय नमुने आहेत. या अभ्यास सहलीमुळे विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष जागेवर जाऊन प्राचीन इतिहास आणि बौद्ध स्थापत्यकलेचा समृद्ध वारसा अनुभवण्याची उत्तम संधी मिळाली.
